مطالعۀ ژئوشیمیایی میعانات گازی نواحی کپه‌داغ، بندرعباس و ایران مرکزی با استفاده از داده‌های ایزوتوپی و بایومارکری

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان

1 استادیار، گروه اکتشاف نفت، دانشکده مهندسی نفت، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

2 دانشجوی کارشناسی‌ارشد، دانشکدۀ مهندسی نفت، پردیس علوم و فناوری‌های نوین، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

چکیده

در مطالعۀ حاضر جهت بررسی ژئوشیمیایی در مناطق کپه‌داغ، بندرعباس و ایران مرکزی تعداد ۷ نمونه میعانات گازی (3 نمونه از ناحیۀ بندرعباس، 3 نمونه از ناحیۀ کپه‌داغ و ۱ نمونه از ایران مرکزی) تحت آنالیزهای کروماتوگرافی گازی، کروماتوگرافی گازی-طیف‌سنجی جرمی و ایزوتوپ پایدار کربن قرار گرفت. بر این اساس، محیط رسوبی سنگ منشأ هیدروکربن‌ ناحیۀ بندرعباس دریایی با لیتولوژی کربناته و مارن همراه با کروژن نوعII  و III، مواد آلی مولد هیدروکربن در حوضۀ کپه‌داغ عمدتاً در محیط کم‌عمق دریا و نواحی ساحلی نهشته شده است (کروژن نوع III) و از لحاظ بلوغ نسبت به سایر مناطق دارای بلوغ بالاتری است. در این مطالعه مشخص شد سنگ منشأ مولد هیدروکربن در ایران مرکزی (میدان سراجۀ قم) در محیط دریایی با لیتولوژی شیلی و کربناته نهشته شده است و از نظر بلوغ دارای کمترین میزان در مقایسه با دو ناحیۀ دیگر موردمطالعه است. بر اساس مطالعات ژئوشیمیایی، سن سنگ منشأ هیدروکربن‌های موردمطالعه در نواحی کپه‌داغ و بندرعباس مربوط به دوران دوم زمین‌شناسی و در میدان سراجۀ قم مربوط به دوران سوم زمین‌شناسی است. همچنین از نظر بلوغ سنگ منشأ در این نواحی، ناحیۀ کپه‌داغ دارای بیشترین بلوغ و ناحیۀ ایران مرکزی دارای کمترین میزان بلوغ است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Investigating Gas Condensate of Kopet Dag, Bandar Abbas and Central Iran Regions Using Isotope and Biomarker Data

نویسندگان [English]

  • Mohammad Hossein Saberi 1
  • Azade Hosseini 2

1 Assistant Professor, Dept. of Petroleum Exploration, Faculty of Petroleum engineering, Semnan University, Semnan, Iran

2 M.Sc Student, Petroleum Engineerig Department, Semnan University, Semnan, Iran

چکیده [English]

In this study, gas condensate of Bandar Abbas, Kopet Dag and Qom (Central Iran) regions have been studied in organic geochemistry. In this regard, 7 gas condensate samples (3 samples from Bandar Abbas, 3 samples from Kopet Dag and 1 sample from Central Iran) were used to determine the geochemical characteristics of gas chromatography, gas chromatography-mass spectrometry, and Isotope of carbon studies. Based on the parameters obtained from the Biomarkers study, sedimentary environment source rock of the hydrocarbons of the Bandar Abbas with lithology carbonate and marl with kerogen type II and III, the hydrocarbon producing organic materials in the Kopet Dag basin is mainly deposited in the shallow marine and coastal areas (kerogen type III) and in comparison with other regions, it has higher maturity. The Biomarker’s parameters showed that the source rock of Central Iran (Serajeh Qom Field) is deposited in marine environment with shale and carbonate lithology and, compared to the other two studied regions, has the lowest degree of maturity. This study shows that the source rock age of the studied hydrocarbons in the Kopet Dag and Bandar Abbas areas belong to the second geological era, and the source rock of the hydrocarbons in the Serajeh Field is related to the third geological era. Also, the difference in maturation of gas condensate samples in these three areas indicates that the samples of the Kopet Dag region have the highest maturation and the samples related to Central Iran have the lowest maturation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • biomarker
  • Sedimentary environment
  • maturity
  • source rock
  • Kopet Dag
  • Zagros
  • Central
  1. علیزاده، بهرام، ندا جنت‌مکان، هرمز قلاوند، محمدحسین حیدری‌فرد، «مطالعۀ ژئوشیمیایی و تأثیر تغییرات محیط رسوبی بر پتانسیل هیدروکربنی سازند پابده در میدان نفتی منصوری»، زمین‌شناسی نفت ایران، سال سوم، ش۴، ۱۳۹۱.
  2. شیری، مهدی، سیدرضا موسوی‌حرمی، محمدرضا رضایی، علی کدخدایی ایلخچی، «مقایسۀ پارامترهای پیرولیز راک اول و بایومارکرها: مطالعۀ موردی سنگ منشأ هورنوالی سیلتستون مرکز استرالیا»، زمین‌شناسی نفت ایران، سال سوم، ش4، ص۹۰، ۱۳۹۱.
  3. طاهری‌نژاد، مرتضی، مرتضی آسمانی، احمدرضا ربانی، «طبقه‌بندی ژنتیکی نفت‌های میادین شرق خلیج‌فارس با استفاده از طیف‌سنجی مادون قرمز نمونه‌های آسفالتین»، ش۱۲، ص۲۱، ۱۳۹۵.
  4. یونسی، محمد، احمدرضا ربانی، «بررسی منشأ سولفید هیدروژن در مخازن گاز طبیعی جنوب ایران»، کنفرانس مهندسی معدن ایران، ۱۳۸۳.
  5. طاهری‌نژاد، مرتضی، میلاد مقصودی، فاطمه باسره، «ارزیابی ژئوشیمیایی سنگ‌های منشأ در چاه‌های خانگیران - 30 امیرآباد - ۱ و نمونه‌های سطحی کپه‌داغ شرقی با استفاده از دستگاه پیرولیز راک اول و کروماتوگرافی گازی»، سومین کنفرانس بین‌المللی نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی با رویکرد توسعۀ ارتباط دولت، دانشگاه و صنعت، ۱۳۹۵.
  6. صابری، محمدحسین، محمدجواد صیدی، «بررسی ژئوشیمیایی میعانات گازی میادین کنگان، نار و تابناک در حوضۀ خلیج‌فارس ایران»، چهارمین همایش بین‌المللی نفت، گاز و پتروشیمی، ۱۳۹۶.
  7. آقانباتی، سیدعلی، زمین‌شناسی ایران، ۱۳۸۳.
  8. افشارحرب، عباس، زمین‌شناسی ایران: زمین‌شناسی کپه‌داغ، سازمان زمین‌شناسی کشور: تهران، ۱۳۷۳.
  9. ابطحی، سیدتقی، «طرح ذخیره‌سازی گاز در میدان سراجۀ قم»، اکتشاف و تولید، ۱۳۸۷.
  10. درویش‌زاده، علی، زمین‌شناسی ایران: چینه‌شناسی، تکتونیک، دگرگونی و ماگماتیسم، ۱۳۷۰.
  11. امیری‌بختیار، حسن، «بازنگری چینه‌شناسی زاگرس: سازندهای آغاجاری و میشان»، ماهنامۀ علمی‌ترویجی اکتشاف و تولید نفت و گاز، ش۱۱۰، ص۳۹-۴۳، ۱۳۹۲-۱۳۹۳.
  12. کرم‌پور، بدرالدین، میررضا موسوی، رضا اهری‌پور، احسان غفرانی، «بررسی میکروفاسیس، محیط رسوبی و خصوصیات مخزنی سازند جهرم در میدان گازی سرخون (بندرعباس)»، اولین کنگرۀ ملی کاوش نفت و گاز - تولید صیانتی، ۱۳۸۸.
  13. اعتمادی، بیژن، زهرا ذاکرعباسی، «بررسی ویژگی‌های سرامیکی رس‌های دو سازند رازک و میشان استان فارس»، علم و مهندسی سرامیک، سال اول، ش۲، ۱۳۹۱.
  14. معلمی، سیدعلی، محمدعلی صالحی، افشین زاهدی، «ژئوشیمی ماسه‌سنگ‌های سازند رازک، جنوب خاور حوضۀ رسوبی زاگرس: کاربرد در تعیین جایگاه زمین‌ساختی، سنگ مادر و هوازدگی دیرینه»، علوم زمین، ۱۳۹۵.
  15. ربانی، احمدرضا، سارا صفاران، «مطالعۀ ژئوشیمیایی نفت مخزن فهلیان میدان دارخوین»، دومین کنگرۀ مهندسی نفت ایران، ۱۳۸۶.
  16. Saadati, H., et al., “Geochemical characteristics and isotopic reversal of natural gases in eastern Kopeh-Dagh, NE Iran”, Marine and Petroleum Geology, 78: p. 76-87, 2016.
  17. Saberi, M.H. and A.R. Rabbani, “Origin of natural gases in the Permo-Triassic reservoirs of the Coastal Fars and Iranian sector of the Persian Gulf”, Journal of Natural Gas Science and Engineering, 26: p. 558-569, 2015.
  18. Ahanjan, A., A.R. Rabbani, and M.R. Kamali, “An improved understanding of the origin and mechanism of Permian-Triassic natural gas-condensate accumulations in the Gavbendi High, Southwest Iran: An integrated approach”, Journal of Natural Gas Science and Engineering, 37: p. 217-233, 2017.
  19. Ghorbani, M., “A summary of geology of Iran”, in The Economic Geology of Iran, Springer, p. 45-64, 2013.
  20. Mahbobipour, H., M.R. Kamali, and A. Solgi, “Organic geochemistry and petroleum potential of Early Cretaceous Garau Formation in central part of Lurestan zone, northwest of Zagros, Iran”, Marine and Petroleum Geology, 77: p. 991-1009, 2016.
  21. Ulmishek, G.F., “Petroleum geology and resources of the Amu-Darya basin, Turkmenistan, Uzbekistan, Afghanistan, and Iran”, US Department of the Interior, US Geological Survey, 2004.
  22. Robert, A.M., et al., “Structural evolution of the Kopeh Dagh fold-and-thrust belt (NE Iran) and interactions with the South Caspian Sea Basin and Amu Darya Basin”, Marine and Petroleum Geology, 57: p. 68-87, 2014.
  23. Taheri, J., F.T. Fürsich, and M. Wilmsen, “Stratigraphy, depositional environments and geodynamic significance of the Upper Bajocian–Bathonian Kashafrud Formation, NE Iran”, Geological Society, London, Special Publications, 312(1): p. 205-218, 2009.
  24. Saberi, M.H., A.R. Rabbani, and M. Ghavidel-syooki, “Hydrocarbon potential and palynological study of the Latest Ordovician–Earliest Silurian source rock (Sarchahan Formation) in the Zagros Mountains, southern Iran”, Marine and Petroleum Geology, 71: p. 12-25, 2016.
  25. Alizadeh, B., M. Adabi, and F. Tezheh, “Oil-oil correlation of Asmari and Bangestan reservoirs using gas chromatography and stable isotopes in Marun oilfield, SW Iran”, Iranian Journal of Science and Technology (Sciences), 31(3): p. 241-253, 2007.
  26. Kaufman, R. Gas chromatography as a development and production tool for fingerprinting oils from individual reservoirs: Applications in the Gulf of Mexico, in GCSSEPM Foundation Ninth Annual Research Conference Proceedings, October 1, 1990.
  27. Peters, K., et al., “Origin of Beatrice oil by co-sourcing from Devonian and Middle Jurassic source rocks, inner Moray Firth, United Kingdom”, AAPG Bulletin, 73(4): p. 454-471, 1989.
  28. El Diasty, W.S., et al., “Hydrocarbon source rock potential in the southwestern Gulf of Suez graben: Insights from organic geochemistry and palynofacies studies on well samples from the Ras El Bahar Oilfield”, Marine and Petroleum Geology, 80: p. 133-153, 2017.
  29. Jalees, M.I., F. Tahira, and H. Saleem, “Study on the geochemical correlation of crude oils of Palaeocene and Jurassic ages from the Potowar Indus Basin in northern Pakistan”, Chinese Journal of Geochemistry, 29(1): p. 82-93, 2010.
  30. Chen, J., et al., “Geochemical evidence for mudstone as the possible major oil source rock in the Jurassic Turpan Basin, Northwest China”, Organic Geochemistry, 32(9): p. 1103-1125, 2001.
  31. Volk, H., et al., “Variability of petroleum inclusions in vein, fossil and vug cements—a geochemical study in the Barrandian Basin (Lower Palaeozoic, Czech Republic)”, Organic Geochemistry, 33(12): p. 1319-1341, 2002.
  32. Huang, W.-Y. and W. Meinschein, “Sterols as ecological indicators”, Geochimica et cosmochimica acta, 43(5): p. 739-745, 1979.
  33. Magnier, C., et al., “Geochemical characterization of source rocks, crude oils and gases of Northwest Cuba”, Marine and Petroleum Geology, 21(2): p. 195-214, 2004.
  34. Rabbani, A.R., et al., “Geochemical characteristics and genetic types of the crude oils from the Iranian sector of the Persian Gulf”, Organic Geochemistry, 70: p. 29-43, 2014.
  35. Alizadeh, B., K. Maroufi, and M. Fajrak, “Hydrocarbon reserves of Gachsaran oilfield, SW Iran: Geochemical characteristics and origin”, Marine and Petroleum Geology, 2017.
  36. Peters, K.E. and J. Moldowan, The Biomarker Guide: Interpreting Molecular Fossils in Petroleum and Ancient Sediments Prentice-Hall, New Jersey, 343, 1993.
  37. Grantham, P. and L. Wakefield, “Variations in the sterane carbon number distributions of marine source rock derived crude oils through geological time”, Organic Geochemistry, 12(1): p. 61-73, 1988.
  • تاریخ دریافت: 05 اردیبهشت 1401
  • تاریخ پذیرش: 05 اردیبهشت 1401
  • تاریخ اولین انتشار: 05 اردیبهشت 1401